Λανθάνουσα δισχιδής ράχη.

 

Ο Κρυφός Ραχιαίος Δισχιδισμός (διεθνώς γνωστός ως Spina Bifida Occulta ή λανθάνουσα δισχιδής ράχη) είναι η πιο ήπια και συχνή μορφή δισχιδούς ράχης. Χαρακτηρίζεται από ένα μικρό έλλειμμα στη σύγκλιση των σπονδυλικών τόξων, το οποίο καλύπτεται πλήρως από το δέρμα, ενώ ο νωτιαίος μυελός και οι νευρικές ρίζες παραμένουν συνήθως άθικτα μέσα στον σπονδυλικό σωλήνα. Επηρεάζει το 10% έως 20% του γενικού πληθυσμού και οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ποτέ ότι το έχουν.

Ο κρυφός ραχιαίος δισχιδισμός (Occult Spinal Dysraphism – OSD) αποτελεί μια ομάδα συγγενών ανωμαλιών της σπονδυλικής στήλης, όπου τα οστά της σπονδυλικής στήλης δεν κλείνουν πλήρως γύρω από τον νωτιαίο μυελό, αλλά η βλάβη καλύπτεται από δέρμα. Σε αντίθεση με τον ανοιχτό δισχιδισμό, ο νευρικός ιστός δεν είναι εκτεθειμένος στο εξωτερικό περιβάλλον. Ωστόσο, μπορεί να συνυπάρχουν υποκείμενες παθολογίες όπως το σύνδρομο καθηλωμένου μυελού (tethered cord syndrome), λιπώματα ή δερμοειδείς κύστεις, που μπορεί να προκαλέσουν προοδευτική νευρολογική βλάβη καθώς το παιδί μεγαλώνει. Η απλή μορφή της κρυφής δισχιδούς ράχης (spina bifida occulta) είναι εξαιρετικά συχνή, εμφανιζόμενη στο 10-20% του γενικού πληθυσμού, και συχνά είναι ασυμπτωματική. Ωστόσο, ο κλινικά σημαντικός κρυφός ραχιαίος δισχιδισμός, που συνοδεύεται από δερματικά στίγματα και υποκείμενες νευρολογικές ανωμαλίες που απαιτούν παρέμβαση, είναι λιγότερο συχνός αλλά κλινικά κρίσιμος για την πρόληψη μόνιμων βλαβών.

Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, η πάθηση είναι ασυμπτωματική και ανακαλύπτεται τυχαία κατά τη διάρκεια απεικονιστικού ελέγχου (π.χ. ακτινογραφία, μαγνητική τομογραφία) για άλλο λόγο. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα πρώτα σημάδια είναι ορατά στο δέρμα της οσφυϊκής περιοχής (χαμηλά στην πλάτη) αμέσως μετά τη γέννηση. Αυτά τα “δερματικά στίγματα” περιλαμβάνουν:

Υπερτρίχωση (μια τούφα από τρίχες στην περιοχή της σπονδυλικής στήλης).

Εμβύθιση του δέρματος (λακκάκι) ή δερματικός κόλπος (dimple).

Αιμαγγείωμα (κόκκινο σημάδι ή “φράουλα” στο δέρμα).

Υποδόριο λίπωμα (μαλακό εξόγκωμα κάτω από το δέρμα).

Αποχρωματισμός του δέρματος (υπομελάγχρωση ή υπερμελάγχρωση).

Καθώς το παιδί αναπτύσσεται, μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα που οφείλονται στην καθήλωση του νωτιαίου μυελού (tethering), η οποία εμποδίζει την ελεύθερη κίνηση του μυελού εντός του σωλήνα:    

Δυσκολία στη βάδιση: Ασυμμετρία στο περπάτημα ή συχνές πτώσεις.

Πόνος: Πόνος στη μέση ή στα πόδια, ο οποίος μπορεί να επιδεινώνεται με τη δραστηριότητα.

Ορθοπεδικές παραμορφώσεις: Πόδια που στρέφονται προς τα μέσα ή παραμορφώσεις των άκρων ποδών (κοιλοποδία).

Διαταραχές σφιγκτήρων: Απώλεια ελέγχου της ουροδόχου κύστης (ενούρηση) ή του εντέρου. Η εμφάνιση συμπτωμάτων που αφορούν τη λειτουργία της κύστης και του εντέρου είναι ενδεικτική αρχόμενης βλάβης στα νεύρα και απαιτεί άμεση αξιολόγηση.

Ο κρυφός ραχιαίος δισχιδισμός συχνά συνυπάρχει με:
Σκολίωση ή Κύφωση (παραμορφώσεις της σπονδυλικής στήλης).

Συγγενές εξάρθρημα του ισχίου.

Ανωμαλίες του ουροποιητικού συστήματος (π.χ. παλινδρόμηση ούρων).

Σύνδρομο VACTERL (συνδυασμός ανωμαλιών που επηρεάζουν σπονδύλους, πρωκτό, καρδιά, τραχεία, οισοφάγο, νεφρά και άκρα).

Η πιο σημαντική επιπλοκή είναι το σύνδρομο καθηλωμένου μυελού (tethered cord). Καθώς η σπονδυλική στήλη μακραίνει ταχύτερα από τον νωτιαίο μυελό, ο μυελός τραβιέται προς τα κάτω, προκαλώντας ισχαιμία και βλάβη στους νευρώνες. Αυτό οδηγεί σε μόνιμη ακράτεια, σεξουαλική δυσλειτουργία στην ενήλικη ζωή και κινητική αναπηρία.
Για την απλή, ασυμπτωματική μορφή (Spina Bifida Occulta) δεν απαιτείται καμία απολύτως θεραπεία ή περιορισμός δραστηριοτήτων. Χειρουργική αντιμετώπιση απαιτείται μόνο εάν διαπιστωθεί καθήλωση του μυελού (tethered cord) ή άλλη συνοδός δυσπλαστική μάζα που πιέζει τα νεύρα, με σκοπό την αποσυμπίεση.

Σύνδρομο Sturge-Weber.

 

Το Σύνδρομο Sturge-Weber (SWS), γνωστό και ως εγκεφαλο-τριδυμική αγγειωμάτωση, είναι μια σπάνια, μη κληρονομική συγγενής νευροδερματική διαταραχή. Χαρακτηρίζεται από τη μη φυσιολογική ανάπτυξη των τριχοειδών αγγείων, επηρεάζοντας κυρίως το δέρμα του προσώπου, τον εγκέφαλο και τους οφθαλμούς. 
Αίτια και Γενετική.

Σωματική Μετάλλαξη: Οφείλεται σε μια τυχαία, μη κληρονομική μετάλλαξη στο γονίδιο GNAQ.

Μωσαϊκισμός: Η μετάλλαξη συμβαίνει σποραδικά κατά την πρώιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη.

Μη Μεταδιδόμενο: Οι γονείς δεν μεταφέρουν το σύνδρομο στα παιδιά τους.

Συχνότητα: Εμφανίζεται σε περίπου 1 ανά 20.000 έως 50.000 ζωντανές γεννήσεις στην Ευρώπη. 

Η Κλασική Κλινική Τριάδα:
Κηλίδα δίκην «κόκκινου κρασιού» (Port-wine stain): Εκ γενετής επίπεδο, βαθυκόκκινο σημάδι στο πρόσωπο. Εντοπίζεται συνήθως στο μέτωπο ή στο άνω βλέφαρο, κατά μήκος των κλάδων του τριδύμου νεύρου. 

Λεπτομηνιγγικό Αγγείωμα: Υπερπλασία αγγείων στις μήνιγγες και τον εγκέφαλο, στην ίδια πλευρά με το σημάδι του προσώπου. Προκαλεί μειωμένη αιμάτωση (ισχαιμία) και αποτιτανώσεις (ασβεστώσεις) στον εγκέφαλο. 

Οφθαλμικές Επιπλοκές (Γλαύκωμα): Εμφανίζεται αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση (γλαύκωμα) σε έως και 70% των περιπτώσεων, θέτοντας σε κίνδυνο την όραση. 

Δευτερογενή Νευρολογικά Συμπτώματα.
Επιληπτικές Κρίσεις: Παρουσιάζονται στο ~80% των ασθενών, συχνά πριν από τη συμπλήρωση του πρώτου έτους ζωής.
Ημιπάρεση: Αδυναμία ή παράλυση στο ένα ημίση του σώματος (συνήθως στην αντίθετη πλευρά από το σημάδι).
Αναπτυξιακή Καθυστέρηση: Μαθησιακές δυσκολίες, νοητική υστέρηση και συμπεριφορικά προβλήματα.
Διάγνωση.
Μαγνητική Τομογραφία (MRI): Η εξέταση εκλογής με σκιαγραφικό για την ανάδειξη των λεπτομηνιγγικών αγγειωμάτων.

Αξονική Τομογραφία (CT): Απεικονίζει τις χαρακτηριστικές εγκεφαλικές αποτιτανώσεις («γραμμές τρένου» / tram-track).

Οφθαλμολογικός Έλεγχος: Τακτική τονομέτρηση για την έγκαιρη ανίχνευση του γλαυκώματος. 

Αντιμετώπιση και Θεραπεία.
Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία, αλλά η διαχείριση είναι συμπτωματική και πολυεπιστημονική:
Αντιεπιληπτικά Φάρμακα: Για τον έλεγχο των σπασμών. Σε ανθεκτικές περιπτώσεις εξετάζεται η νευροχειρουργική επέμβαση (π.χ. ημισφαιρεκτομή).

Θεραπεία με Laser: Χρήση παλμικού laser χρωστικής (pulsed dye laser) για τον αποχρωματισμό της δερματικής βλάβης.

Οφθαλμικές Σταγόνες/Χειρουργείο: Για τη μείωση της πίεσης στο μάτι και την προστασία του οπτικού νεύρου.

Κρανιοσυνοστέωση.

 

Η κρανιοσυνοστέωση είναι μια συγγενής πάθηση κατά την οποία μία ή περισσότερες από τις ινώδεις ενώσεις (ραφές) μεταξύ των οστών του κρανίου ενός βρέφους κλείνουν και συγχωνεύονται πρόωρα, προτού ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του εγκεφάλου. Αυτό εμποδίζει το κρανίο να αναπτυχθεί κάθετα στη συγχωνευμένη ραφή, αναγκάζοντας τον εγκέφαλο να πιέσει το κρανίο προς άλλες κατευθύνσεις, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα παραμορφωμένο ή ασύμμετρο σχήμα κεφαλής. Εκτός από το αισθητικό κομμάτι, η πρόωρη σύγκλιση μπορεί να περιορίσει τον διαθέσιμο χώρο για τον εγκέφαλο και να προκαλέσει αυξημένη ενδοκράνια πίεση, οδηγώντας δυνητικά σε αναπτυξιακές καθυστερήσεις ή προβλήματα όρασης αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.

Τι προκαλεί την Κρανιοσυνοστέωση;
Απλή (Μη Συνδρομική): Στις περισσότερες περιπτώσεις, η αιτία είναι άγνωστη. Αφορά μία μόνο ραφή.

Συνδρομική: Οφείλεται σε γενετικές μεταλλάξεις (π.χ. σύνδρομα Crouzon, Apert) και συχνά αφορά πολλαπλές ραφές.

Δευτεροπαθής: Σχετίζεται με άλλες παθήσεις, όπως μικροκεφαλία ή υπερθυρεοειδισμό.

Συχνές Ανατομικές Μορφές.
Το τελικό σχήμα του κεφαλιού εξαρτάται από το ποια ραφή έχει κλείσει πρόωρα:
Οβελιαία Κρανιοσυνωστέωση (Σκαφοκεφαλία): Η πιο συχνή μορφή. Η πρόωρη ένωση της κεντρικής ραφής στην κορυφή του κεφαλιού αναγκάζει το κρανίο να μεγαλώσει στενό και μακρύ (σαν βάρκα).

Στεφανιαία Κρανιοσυνωστέωση: Αφορά τις ραφές που εκτείνονται από τα αυτιά προς την κορυφή του κεφαλιού. Η ετερόπλευρη σύγκλιση (πλαγιοκεφαλία) προκαλεί επιπέδωση στο ένα μέτωπο και ανύψωση του αντίστοιχου ματιού, ενώ η αμφοτερόπλευρη (βραχυκεφαλία) δημιουργεί ένα κοντό και πολύ πλατύ κρανίο.

Μετωπιαία Κρανιοσυνωστέωση (Τριγωνοκεφαλία): Η πρόωρη σύγκλιση της ραφής στο μέτωπο δίνει στο μπροστινό μέρος του κεφαλιού μια οξεία, τριγωνική εμφάνιση.

Λαμδοειδής Κρανιοσυνωστέωση: Η πιο σπάνια μορφή. Προκαλεί επιπέδωση στο πίσω μέρος του κεφαλιού, με πιθανή ασυμμετρία στη θέση των αυτιών.

Αίτια και Κατηγορίες.
Μη Συνδρομική: Αποτελεί τη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων. Εμφανίζεται τυχαία, χωρίς οικογενειακό ιστορικό, και θεωρείται αποτέλεσμα συνδυασμού άγνωστων γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Συνδρομική: Οφείλεται σε συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις που συχνά επηρεάζουν πολλαπλές ραφές. Συνδέεται με συγγενή σύνδρομα όπως τα Crouzon, Apert, Pfeiffer, και Muenke, τα οποία συχνά συνυπάρχουν με ιδιαιτερότητες στα χαρακτηριστικά του προσώπου ή στα άκρα.

Κλινική Εικόνα & Συμπτώματα.
Τα σημάδια γίνονται συνήθως ορατά τους πρώτους μήνες της ζωής του βρέφους:

Έκδηλη ασυμμετρία ή ασυνήθιστο σχήμα στο κρανίο.

Μια σκληρή, ψηλαφητή προεξοχή (σαν κορυφογραμμή) κατά μήκος της κλειστής ραφής.

Ασύμμετρη θέση στα μάτια, τα φρύδια ή τα αυτιά.

Πρόωρο κλείσιμο ή απουσία της πηγής (το «μαλακό» σημείο στο κεφάλι του μωρού).

Σε περιπτώσεις υψηλής ενδοκράνιας πίεσης: έντονη ανησυχία, βυθιότητα, επίμονοι εμετοί ή διόγκωση της πηγής. 

Διάγνωση και Αντιμετώπιση.

Είναι κρίσιμο η κρανιοσυνοστέωση να διαφοροποιηθεί από την Πλαγιοκεφαλία (positional plagiocephaly), η οποία είναι μια καλοήθης επιπέδωση λόγω της στάσης ύπνου του μωρού και διορθώνεται χωρίς χειρουργείο. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται από εξειδικευμένους παιδονευροχειρουργούς ή κρανιοπροσωπικούς χειρουργούς μέσω κλινικής εξέτασης και τρισδιάστατης αξονικής τομογραφίας (3D-CT) χαμηλής δόσης ακτινοβολίας.
Η αντιμετώπιση είναι χειρουργική και πραγματοποιείται σε εξειδικευμένα κέντρα: 

Ενδοσκοπική Αφαίρεση Ραφής: Ελάχιστα επεμβατική μέθοδος που εφαρμόζεται σε πολύ μικρά βρέφη (συνήθως έως 3–4 μηνών). Ακολουθείται από τη χρήση ειδικού κράνους ανάπλασης για μερικούς μήνες.

Ανοιχτή Κρανιοπλαστική Αναδιαμόρφωση: Η κλασική χειρουργική μέθοδος που διενεργείται συνήθως μεταξύ 6 και 12 μηνών, κατά την οποία οι χειρουργοί αναδιαμορφώνουν τα οστά του κρανίου για να δώσουν στον εγκέφαλο τον απαραίτητο χώρο να αναπτυχθεί σωστά.

Σύνδρομο Crouzon.

 

Το σύνδρομο Crouzon (Κρουζόν) είναι μια σπάνια γενετική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από κρανιοσυνοστέωση, δηλαδή την πρόωρη σύγκλειση (ένωση) των ραφών του κρανίου ενός βρέφους. Αυτό εμποδίζει το κρανίο να αναπτυχθεί φυσιολογικά, επηρεάζοντας έντονα το σχήμα του κεφαλιού, του προσώπου και των δοντιών. Εμφανίζεται σε περίπου 1 στις 60.000 γεννήσεις. Παρά τις ανατομικές δυσμορφίες, τα άτομα με κλασικό σύνδρομο Crouzon έχουν συνήθως φυσιολογική νοημοσύνη και προσδόκιμο ζωής. 

Αίτια και Κληρονομικότητα.

    Μεταλλάξεις στο Γονίδιο FGFR2: Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οφείλεται σε μεταλλάξεις του γονιδίου FGFR2 (στο χρωμόσωμα 10). Η μετάλλαξη αυτή αναγκάζει τα οστά του κρανίου να συγχωνευθούν πρόωρα. 
    Μετάλλαξη στο Γονίδιο FGFR3: Μια σπάνια παραλλαγή του συνδρόμου που συνυπάρχει με μελανίζουσα ακάνθωση (acanthosis nigricans) οφείλεται στο γονίδιο FGFR3. 
    Τρόπος Κληρονομικότητας: Κληρονομείται με τον αυτοσωμικό επικρατή χαρακτήρα. Αν ένας γονέας έχει το σύνδρομο, υπάρχει 50% πιθανότητα να το μεταδώσει στο παιδί. 
    Νέες (De Novo) Μεταλλάξεις: Στο 50% των περιπτώσεων το σύνδρομο εμφανίζεται τυχαία (σποραδικά) χωρίς οικογενειακό ιστορικό, με την αυξημένη ηλικία του πατέρα να αποτελεί επιβαρυντικό παράγοντα. 

Κλινικά Χαρακτηριστικά και Συμπτώματα.
    Βραχυκεφαλία: Το κεφάλι εμφανίζεται κοντό και πλατύ λόγω της πρόωρης ένωσης των στεφανιαίων ραφών. 
    Υποπλασία του Μέσου Προσώπου: Το μεσαίο τμήμα του προσώπου (μάγουλα, άνω γνάθος) είναι υποανάπτυκτο, δίνοντας μια κοίλη όψη. 
    Εξόφθαλμος (Πρόπτωση): Λόγω των ρηχών οφθαλμικών κογχών, τα μάτια προεξέχουν έντονα και έχουν μεγάλη απόσταση μεταξύ τους (υπερτελορισμός). 
    Προγναθισμός της Κάτω Γνάθου: Η κάτω γνάθος προεξέχει σε σχέση με την υποανάπτυκτη άνω γνάθο, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στη σύγκλειση των δοντιών. 
    Γαμψή Μύτη: Η μύτη αποκτά συχνά σχήμα που θυμίζει ράμφος παπαγάλου.
    Φυσιολογικά Άκρα: Σε αντίθεση με άλλα παρόμοια σύνδρομα (π.χ. Apert ή Pfeiffer), στο κλασικό σύνδρομο Crouzon δεν υπάρχουν δυσμορφίες στα χέρια και τα πόδια (όπως συνδακτυλία).

Επιπλοκές.
    Αυξημένη Ενδοκρανιακή Πίεση: Η πίεση του εγκεφάλου μέσα στο περιορισμένο κρανίο μπορεί να προκαλέσει έντονους πονοκεφάλους, οίδημα οπτικής θηλής και απώλεια όρασης.
    Αποφρακτική Άπνοια Ύπνου: Η στενότητα των ρινικών οδών προκαλεί σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα κατά τον ύπνο και δυσκολία στη σίτιση.
    Οφθαλμολογικά Προβλήματα: Ο έντονος εξόφθαλμος μπορεί να εμποδίσει το πλήρες κλείσιμο των βλεφάρων, οδηγώντας σε ξηρότητα, έλκη του κερατοειδούς ή στραβισμό.
    Απώλεια Ακοής: Στενοί ακουστικοί πόροι και δυσμορφίες στα οστάρια του μέσου αυτιού προκαλούν συχνά βαρηκοΐα αγωγιμότητας. 

Διάγνωση και Αντιμετώπιση.
Η διάγνωση γίνεται με κλινική εξέταση, τρισδιάστατη αξονική τομογραφία (3D-CT) και επιβεβαιώνεται με μοριακό γενετικό έλεγχο. Η αντιμετώπιση απαιτεί εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα (παιδονευροχειρουργοί, πλαστικοί/κρανιοπροσωπικοί χειρουργοί, ορθοδοντικοί, οφθαλμίατροι, ωτορινολαρυγγολόγοι).

Σύνδρομο Apert.

 

 

Το σύνδρομο Apert είναι μια σπάνια, γενετική συγγενής διαταραχή που χαρακτηρίζεται από κρανιοσυνοστέωση (πρόωρη σύγκλιση των ραφών του κρανίου), υποπλασία του μέσου προσώπου και σοβαρή συνδακτυλία (σύντηξη των δακτύλων σε χέρια και πόδια). Εμφανίζεται σε περίπου 1 στις 65.000 έως 160.000 γεννήσεις.
Αίτια και Γενετική. 

Μετάλλαξη στο Γονίδιο FGFR2: Προκαλείται από συγκεκριμένες μεταλλάξεις στο γονίδιο του υποδοχέα του αυξητικού παράγοντα των ινοβλαστών 2 στο χρωμόσωμα 10, το οποίο ρυθμίζει την οστική ανάπτυξη.

Αυτοσωμική Κυρίαρχη Κληρονομικότητα: Αρκεί ένα μόνο αλλοιωμένο αντίγραφο του γονιδίου για να εκδηλωθεί η πάθηση.

Σποραδικές Μεταλλάξεις: Πάνω από το 98% των περιπτώσεων οφείλονται σε de novo (νέες, τυχαίες) μεταλλάξεις, χωρίς προηγούμενο οικογενειακό ιστορικό.

Ηλικία Πατέρα: Η προχωρημένη ηλικία του πατέρα αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για αυτές τις τυχαίες μεταλλάξεις. 

Κλινική Εικόνα.
Το σύνδρομο αναγνωρίζεται από μια συγκεκριμένη τριάδα σκελετικών δυσπλασιών:
Κρανιοπροσωπικές Ανωμαλίες:

Παραμόρφωση Κρανίου: Η πρόωρη ένωση των οστών εμποδίζει τη φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου, οδηγώντας σε ψηλό και επίπεδο μέτωπο (πυργοκεφαλία).

Εμβυθισμένο Πρόσωπο: Η υποανάπτυξη της άνω γνάθου δίνει στο πρόσωπο μια κοίλη όψη.

Προεξέχοντες Οφθαλμοί: Τα μάτια είναι ευρέως διαχωρισμένα και προεξέχουν (εξόφθαλμος) λόγω των ρηχών οφθαλμικών κογχών.

Στοματικά Προβλήματα: Συχνά παρατηρούνται υψηλή υπερώα (ουρανίσκος), λυκόστομα, συνωστισμός δοντιών και καθυστέρηση στην ανατολή τους.

Ανωμαλίες Άκρων (Συνδακτυλία): 

Χέρια σαν «Γάντια Κουζίνας»: Συμμετρική ένωση του δέρματος και των οστών του δείκτη, του μέσου και του παράμεσου δακτύλου.

Ενωμένα Δάκτυλα Ποδιών: Αντίστοιχη σοβαρή συνδακτυλία εμφανίζεται αμφοτερόπλευρα και στα δύο πόδια.

Δυσκαμψία Αρθρώσεων: Οι δύσκαμπτες αρθρώσεις μπορεί να περιορίσουν την κίνηση στους αγκώνες, τους ώμους και τους καρπούς.

Συστηματικές Επιπλοκές: 

Απόφραξη Αεραγωγών: Οι στενές ρινικές οδοί προκαλούν σοβαρή αποφρακτική άπνοια ύπνου.

Νευρολογική Επίδραση: Η αυξημένη ενδοκράνια πίεση λόγω της σύγκλισης του κρανίου απαιτεί άμεση παρακολούθηση.

Νοητικές Ικανότητες: Κυμαίνονται από απόλυτα φυσιολογικές έως ήπιες ή μέτριες μαθησιακές δυσκολίες.

Συγγενείς καρδιοπάθειες:

Περίπου το 10% των ατόμων με σύνδρομο Apert γεννιέται με κάποια δομική ανωμαλία στην καρδιά. 
Συχνότερες Καρδιοπάθειες: Οι πιο κοινές καρδιακές δυσπλασίες που έχουν καταγραφεί περιλαμβάνουν:

Μεσοκοιλιακή επικοινωνία (VSD): Τρύπα στο τοίχωμα που χωρίζει τις δύο κοιλίες της καρδιάς.

Μεσοκολπική επικοινωνία (ASD): Τρύπα στο τοίχωμα μεταξύ των δύο κόλπων.

Ιππεύουσα αορτή: Μετατόπιση της αορτής που λαμβάνει αίμα και από τις δύο κοιλίες.

Ανοιχτός αρτηριακός πόρος (PDA): Παραμονή ενός εμβρυϊκού αγγείου ανοιχτού μετά τη γέννηση.

Τετραλογία Fallot: Μια πιο σύνθετη, κυανωτική καρδιοπάθεια.
Διάγνωση. 

Προγεννητικός Έλεγχος: Μπορεί να ανιχνευθεί κατά τον υπερηχογράφημα β' επιπέδου ή με 3D απεικόνιση. Επιβεβαιώνεται με αμνιοπαρακέντηση και γενετικό έλεγχο.

Μεταγεννητική Αξιολόγηση: Γίνεται μέσω κλινικής εξέτασης, ακτινογραφιών κρανίου/άκρων και μοριακού γενετικού ελέγχου. 

Αντιμετώπιση και Διαχείριση.
Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία, αλλά οι σταδιακές χειρουργικές επεμβάσεις από εξειδικευμένες κρανιοπροσωπικές ομάδες βελτιώνουν δραστικά τη λειτουργικότητα και την εμφάνιση.

Βρεφική Ηλικία (Κρανίο): Αναδιαμόρφωση κρανίου και διάνοιξη ραφών. Αποσυμπίεση της ενδοκράνιας πίεσης, ανάπτυξη εγκεφάλου.

Παιδική Ηλικία (Άκρα): Σταδιακές επεμβάσεις διαχωρισμού των δακτύλων. Αποκατάσταση της λειτουργικότητας των χεριών και ποδιών.

Εφηβεία (Πρόσωπο): Οστεογένεση με ανάταξη μέσου προσώπου (Le Fort III). Διόρθωση της άνω γνάθου, βελτίωση αναπνοής και σύγκλεισης.
Πρόγνωση.
Με έγκαιρη χειρουργική παρέμβαση, τα άτομα έχουν φυσιολογικό ή σχεδόν φυσιολογικό προσδόκιμο ζωής. Η πρόγνωση εξαρτάται κυρίως από την απουσία σοβαρών συγγενών καρδιοπαθειών.

Σύνδρομο Chudley-McCullough.

 

Το σύνδρομο Chudley-McCullough (CMS) είναι μια εξαιρετικά σπάνια, αυτοσωμική υπολειπόμενη γενετική διαταραχή, η οποία χαρακτηρίζεται από συγγενή, αμφοτερόπλευρη νευροαισθητήρια βαρηκοΐα (σοβαρή έως βαθιά) σε συνδυασμό με συγκεκριμένες δομικές δυσπλασίες του εγκεφάλου. Το πιο αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό του συνδρόμου είναι ότι, παρά τις έντονες ανατομικές ανωμαλίες που εμφανίζονται στις απεικονιστικές εξετάσεις, η ψυχοκινητική και νοητική ανάπτυξη των ασθενών παραμένει σχεδόν φυσιολογική ή επηρεάζεται ελάχιστα.

Αίτια και Κληρονομικότητα.

Γενετική μετάλλαξη: Το σύνδρομο προκαλείται από απενεργοποιητικές μεταλλάξεις στο γονίδιο GPSM2 (G-protein signaling modulator 2).

Κυτταρικός ρόλος: Το γονίδιο αυτό είναι απαραίτητο για τη διατήρηση της πολικότητας των τριχωτών κυττάρων του έσω ωτός και τον σωστό προσανατολισμό της μιτωτικής ατράκτου κατά τη διαίρεση των κυττάρων.

Τρόπος κληρονόμησης: Κληρονομείται με τον αυτοσωμικό υπολειπόμενο χαρακτήρα. Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί πρέπει να κληρονομήσει δύο αντίγραφα του μεταλλαγμένου γονιδίου (ένα από κάθε γονέα) για να εμφανίσει τη νόσο. Συχνά παρατηρείται σε περιπτώσεις αιμομιξίας ή συγγένειας των γονέων.

Ανατομικές Ανωμαλίες του Εγκεφάλου.

Οι ασθενείς παρουσιάζουν ένα χαρακτηριστικό σύμπλεγμα ευρημάτων στη μαγνητική τομογραφία (MRI) εγκεφάλου:

Αγενεσία του μεσολοβίου: Μερική ή πλήρης απουσία της δομής που συνδέει τα δύο ημισφαίρια.

Πολυμικρογυρία & Ετεροτοπία: Ανωμαλίες στη μετανάστευση των νευρώνων και τη διαμόρφωση του εγκεφαλικού φλοιού (ιδιαίτερα στον μετωπιαίο λοβό).

Υδροκέφαλος/Κοιλιομεγαλία: Διεύρυνση των κοιλιών του εγκεφάλου, μερικές φορές λόγω απόφραξης του τρήματος του Monro.

Αραχνοειδείς κύστεις: Συχνά εντοπίζονται ανάμεσα στα ημισφαίρια.

Δυσπλασίες της παρεγκεφαλίδας: Συμπεριλαμβανομένης της εστιακής δυσπλασίας.

Κλινική Εικόνα και Πρόγνωση.

Ακοή: Η απώλεια ακοής είναι συγγενής (υπάρχει από τη γέννηση) ή αναπτύσσεται ραγδαία κατά τη διάρκεια της βρεφικής ηλικίας.

Νευρολογική εικόνα: Αντίθετα με άλλες παθήσεις που έχουν παρόμοια απεικονιστικά ευρήματα, οι ασθενείς με CMS δεν παρουσιάζουν συνήθως σοβαρές επιληπτικές κρίσεις ή βαριά νοητική υστέρηση.

Σημασία διάγνωσης: Η έγκαιρη διάγνωση μέσω γενετικού ελέγχου (GPSM2 sequencing) είναι κρίσιμη, καθώς αποτρέπει τη λανθασμένη δυσμενή πρόγνωση για το παιδί και επιτρέπει στους γονείς να λάβουν ενημερωμένες αποφάσεις για μελλοντικές κυήσεις.

Αντιμετώπιση και Θεραπεία.

Δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για τη διόρθωση των γενετικών μεταλλάξεων ή των εγκεφαλικών δυσπλασιών. Η διαχείριση είναι υποστηρικτική και εστιάζει στα εξής:

Κοχλιακά Εμφυτεύματα: Η διενέργεια αμφοτερόπλευρης κοχλιακής εμφύτευσης έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχής στην αποκατάσταση της ακοής και την πρόληψη της καθυστέρησης του λόγου.

Διαχείριση Υδροκεφάλου: Σε περιπτώσεις όπου αναπτύσσεται συμπτωματικός υδροκέφαλος, μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική τοποθέτηση παροχέτευσης (shunt).

Παρακολούθηση: Τακτική αναπτυξιολογική και παιδονευρολογική εκτίμηση για την υποστήριξη τυχόν ήπιων μαθησιακών ή κινητικών δυσκολιών.

Διαστηματομυελία.

Η διαστηματομυελία είναι μια σπάνια συγγενής ανωμαλία-εκ γενετής κατά την οποία ο νωτιαίος μυελός διαχωρίζεται κατά μήκος σε δύο τμήματα. Αυτός ο διαχωρισμός συμβαίνει συνήθως στο επίπεδο της οσφυϊκής ή της θωρακικής μοίρας και τα δύο τμήματα μπορεί να περιβάλλονται από την ίδια ή μια επίσης διαχωρισμένη σκληρά μήνιγγα. Οφείλεται σε παθολογική ανάπτυξη κατά την εμβρυϊκή περίοδο, όπου ένα οστέινο, χόνδρινο ή ινώδες "διάφραγμα" χωρίζει τον μυελό στα δύο.

Η διαστηματομυελία αποτελεί μια μορφή δυσραφισμού και η σύγχρονη ταξινόμηση τη διακρίνει σε δύο κύριους τύπους:

Διαστηματομυελία Τύπου 1 (Split Cord Malformation Type I).

Χαρακτηριστικά: Δύο χωριστοί "ημι-μυελοί", ο καθένας μέσα στον δικό του ξεχωριστό σάκο (σκληρά μήνιγγα).

Διάφραγμα: Υπάρχει ένα άκαμπτο οστέινο ή χόνδρινο διάφραγμα (spur) που χωρίζει τους δύο σάκους.

Κλινική εικόνα: Είναι συνήθως πιο σοβαρή και συμπτωματική, καθώς το οστέινο έμβολο προκαλεί ισχυρή καθήλωση (tethering) του μυελού. Συνδέεται συχνά με σπονδυλικές ανωμαλίες όπως η ημισπόνδυλοι ή η σκολίωση.

Διαστηματομυελία Τύπου 2 (Split Cord Malformation Type II).

Χαρακτηριστικά: Οι δύο ημι-μυελοί βρίσκονται μέσα στον ίδιο σάκο (κοινή σκληρά μήνιγγα).

Διάφραγμα: Το διαχωριστικό μέσο είναι εύκαμπτο (ινώδης ταινία ή ινώδες διάφραγμα) και όχι οστό.

Κλινική εικόνα: Θεωρείται ηπιότερη μορφή. Οι ασθενείς μπορεί να είναι ασυμπτωματικοί ή να παρουσιάζουν λιγότερο έντονα νευρολογικά ελλείμματα. Συχνά διαγιγνώσκεται τυχαία σε μεγαλύτερη ηλικία.

Στο πλαίσιο των δυσραφισμών, η διαστηματομυελία ανήκει στις ανωμαλίες της γαστριδίωσης. 

Η γαστριδίωση (gastrulation) είναι το κρίσιμο στάδιο της εμβρυϊκής ανάπτυξης κατά την 3η εβδομάδα της κύησης, όπου το έμβρυο μετατρέπεται από μια απλή δομή δύο στρωμάτων σε ένα έμβρυο τριών στρωμάτων (εξώδερμα, μεσόδερμα, ενδόδερμα).  Κατά τη φάση αυτή δημιουργείται η νωτιαία χορδή (ο πρόδρομος της σπονδυλικής στήλης). Αν υπάρξει κάποιο σφάλμα, μπορεί να σχηματιστεί ένας "παθολογικός πόρος" (endomesodermal canal) που συνδέει το ενδόδερμα (πεπτικό) με το εξώδερμα (νευρικό σύστημα). Αυτός ο πόρος "σχίζει" τη νευρική πλάκα στα δύο, εμποδίζοντας τη σωστή ένωση του νωτιαίου μυελού στη μέση γραμμή.

Η διάκριση της διαστηματομυελίας σε Τύπο 1 και 2 εξαρτάται από το πώς εξελίσσεται αυτό το αρχικό σφάλμα της γαστριδίωσης. Στον Τύπο 1 το μεσόδερμα γύρω από τον πόρο διαφοροποιείται σε οστό ή χόνδρο. Αυτό το σκληρό διάφραγμα αναγκάζει τη σκληρά μήνιγγα να σχηματίσει δύο ξεχωριστούς σάκους. Στον Τύπο 2 ο πόρος αφήνει πίσω του μόνο μαλακό ινώδη ιστό. Επειδή δεν υπάρχει οστό να τους διαχωρίσει πλήρως, οι δύο ημι-μυελοί παραμένουν τελικά μέσα στον ίδιο μηνιγγικό σάκο.

Στη διαστηματομυελία, το διάφραγμα που διαπερνά τον μυελό ταυτόχρονα τον καθηλώνει, εμποδίζοντας την άνοδό του κατά την ανάπτυξη. 

Τα συμπτώματα συνήθως επιδεινώνονται κατά τις περιόδους ταχείας ανάπτυξης (growth spurts) και περιλαμβάνουν:

Κινητικά Προβλήματα: Αδυναμία στα πόδια, δυσκολία στο περπάτημα, συχνά παραπατήματα ή βάδιση στις μύτες των ποδιών.

Πόνο: Έντονη οσφυαλγία (πόνος στη μέση) που μπορεί να αντανακλά στα πόδια ή ακόμα και στην περιοχή των γεννητικών οργάνων.

Σφιγκτηριακές Διαταραχές: Δυσκολία στον έλεγχο της ουροδόχου κύστης (ακράτεια, συχνοουρία) ή του εντέρου (έντονη δυσκοιλιότητα).

Σκελετικές Παραμορφώσεις: Εμφάνιση σκολίωσης ή παραμορφώσεων στα πέλματα (π.χ. κοιλοποδία).

Στον Τύπο 1, που η καθήλωση είναι πιο ισχυρή λόγω του οστέινου εμβόλου ο μυελός "καρφώνεται" πάνω στο οστό, προκαλώντας συχνά πρόωρη νευρολογική επιδείνωση. Αντίθετα στον Τύπο 2 η καθήλωση είναι πιο ελαστική (λόγω ινώδους ιστού), γι' αυτό και τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν αργότερα, ακόμα και στην ενήλικη ζωή. 

Σε περιπτώσεις όπου προκαλούνται νευρολογικά προβλήματα, η θεραπεία είναι χειρουργική, με σκοπό την αφαίρεση του διαφράγματος που προκαλεί την καθήλωση του μυελού. (χειρουργική αποκαθήλωση-detethering).

Ημισπόνδυλος.

Αγενεσία ιερού.

Ημισπόνδυλος.

Σπόνδυλος "Πεταλούδα".

Μεταβατικός Σπόνδυλος.

Ο σπόνδυλος της πεταλούδας.

Ο σπόνδυλος της πεταλούδας  είναι ένας τύπος σπονδυλικής ανωμαλίας που προκύπτει από την αποτυχία συγχώνευσης των πλευρικών μισών του σπονδυλικού σώματος λόγω παραμονής εμβρυογενετικού ιστού της νωτιαίας χορδής μεταξύ τους. Είναι μια σπάνια συγγενής δυσραφική ανωμαλία που μπορεί να συνοδεύεται με πρόσθια δισχιδή ράχη ή και πρόσθια μηνιγγομυελοκήλη και να σχετίζεται με σοβαρά γενετικά σύνδρομα όπως το σύνδρομο Pfeiffer, σύνδρομο Jarcho-Levin, και το σύνδρομο Alagille. Οι ασθενείς με "σπόνδυλο δίκην πεταλούδας" είναι συνήθως ασυμπτωματικοί και η δυσπλασία αυτή συνήθως ανιχνεύεται τυχαία σε απεικονιστικό έλεγχο που γίνεται για άλλο λόγο ή για διαμαρτίες που μπορεί να την συνοδεύουν, αλλά η παρουσία της μπορεί να μεταβάλει τη εμβιομηχανική της σπονδυλικής στήλης προκαλώντας άτυπο πόνο στην πλάτη ή αυξάνοντας την πιθανότητα της κήλης του δίσκου.

Βιβλιογραφία:
1."The early origin of vertebral anomalies, as illustrated by a 'butterfly vertebra'.", F Müller, R O'Rahilly,  D R Benson, Journal of Anatomy 1986 Dec; 149: 157–169.
2."Common normal variants of pediatric vertebral development that mimic fractures: a pictorial review from a national longitudinal bone health study.", Jacob Lester Jaremko, Kerry Siminoski, Gregory Firth, Pediatric Radiology 2015 Apr; 45(4): 593–605.
3."Alagille syndrome: pathogenesis, diagnosis and management.", Peter D Turnpenny, Sian Ellard, European Journal of Human Genetics, 2012 Mar; 20(3): 251–257.
4. "Differential diagnosis of multiple vertebral compression: butterfly vertebrae.", Nihal Ozaras, Kevser Gumussu, Saliha Eroglu Demir, Aylin Rezvani, Journal of Physical Therapy Science, 2015 Nov; 27(11): 3601–3603.
5."Butterfly vertebra: an uncommon congenital spinal anomaly.", Patinharayil G, Han CW, Marthya A, Meethall KC, Surendran S, Rudrappa GH. Spine (Phila Pa 1976). 2008 Nov 15;33(24).

Σπόνδυλος της πεταλούδας.

Αγενεσία Μεσολοβίου.

Η Αγενεσία του Μεσολοβίου είναι μια σπάνια συγγενής νευρολογική διαταραχή, στην οποία υπάρχει πλήρης ή και μερική απουσία του μεσολοβίου. 

Το Μεσολόβιο  (corpus callosum) είναι ο μεγαλύτερος σύνδεσμος των δύο εγκεφαλικών ημισφαιρίων και αποτελείται από περισσότερες από 200 εκατομμύρια νευρικές ίνες, στην πλειοψηφία τους διεγερτικές. Η διάπλασή του αρχίζει τη 10η εβδομάδα της κύησης και συνεχίζεται μέχρι και τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής. Οι διαταραχές της δομής του μεσολοβίου οφείλονται τόσο σε γενετικά αίτια όσο και σε εξωγενείς παράγοντες (σύνδρομο εμβρυϊκής αλκοόλης) και περιλαμβάνουν αγενεσία του συνδέσμου (πλήρη ή μερική), υποπλασία και δυσγενεσία ορισμένων τμημάτων του. 

Οι διαταραχές της δομής του μεσολοβίου θα μπορούσαν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες κατηγορίες:

•πλήρης απουσία (αγενεσία) του μεσολοβίου

•δυσγενεσία, αποτυχία σχηματισμού ορισμένων τμημάτων του μεσολοβίου. 

•υποπλασία, που σημαίνει ότι το μεσολόβιο είναι πλήρως σχηματισμένο αλλά μικρότερο του φυσιολογικού για την ηλικία και το φύλο.

Οι παραπάνω διαταραχές συνυπάρχουν συχνά και με άλλες διαμαρτίες του Κ.Ν.Σ., όπως σύνδρομο

Arnold-Chiari, δυσπλασία της παρεγκεφαλίδας και του προμήκους μυελού, σχιζεγκεφαλία, εγκεφαλοκήλη, μηνιγγομυελοκήλη, καθώς και με διαταραχές της αρχιτεκτονικής του εγκεφαλικού φλοιού (π.χ. πολυμικρογυρία, ετεροτοπία φαιάς ουσίας, ελάττωση του αριθμού των νευρώνων Van Economo).

Ο επιπολασμός (δηλ. η συχνότητα) της αγενεσίας του Μεσολοβίου δεν είναι γνωστή, καθώς η μερική ή παντελής απουσία του μπορεί να εντοπισθεί μόνο με εγκεφαλικές απεικονίσεις (δηλ. ειδικές ιατρικές εξετάσεις και κυρίως MRI), οι οποίες συνήθως γίνονται μόνο αν οι πάσχοντες εμφανίσουν άλλες νευρολογικές ανωμαλίες. Οι πλέον πρόσφατες έρευνες υπολογίζουν τη συχνότητα της αγενεσίας του μεσολοβίου σε 1/ 4.000 γεννήσεις ζώντων νεογνών. Ωστόσο, μεταξύ ατόμων με νευροαναπτυξιακές διαταραχές η συχνότητα αγενεσίας του μεσολοβίου εγγίζει το 3-5%. Έχει παρατηρηθεί επίσης ότι τα άρρενα άτομα προσβάλλονται συχνότερα από τα θήλεα. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να αποδοθεί στο σημαντικό αριθμό φυλοσύνδετων συνδρόμων, τα οποία σχετίζονται με διαταραχές της δομής του μεσολοβίου (βλ. Πίνακα 1)

Η αγενεσία μεσολοβίου (περιγραφικά: η αδυναμία γέννησης - σχηματισμού του μεσολοβίου) μπορεί να είναι και ασυμπτωματική  ή να συνυπάρχει και με άλλες συγγενείς (δηλ. παρούσες τη στιγμή της γέννησης) αναπτυξιακές ανωμαλίες του εγκεφάλου και συχνά είναι περισσότερο αυτές παρά η ίδια η αγενεσία που προκαλούν ουσιώδεις νευρολογικές ανικανότητες.

Τα κλινικά συμπτώματα περιγράφονται καλύτερα σε δυο κατηγορίες:

*Αγενεσία Μεσολοβίου με σύνδρομα.

*Αγενεσία Μεσολοβίου με απουσία συνδρόμων.

Σε γενικές γραμμές, η κλινική εικόνα των παιδιών και εφήβων με διαταραχές στη δομή του Μεσολοβίου ποικίλλει σημαντικά και η βαρύτητά της εξαρτάται από την ύπαρξη ή όχι και άλλων διαμαρτιών στο Κ.Ν.Σ. Ως προς τις συχνότητες μεμονωμένων συμπτωμάτων, παρουσιάζουν ευρεία διακύμανση από μελέτη σε μελέτη (πιθανώς λόγω του σχετικά μικρού μεγέθους των δειγμάτων). Άτομα με μεμονωμένη αγενεσία του μεσολοβίου μπορούν να εμφανίζουν όλο το φάσμα των διαταραχών που θα περιγραφούν παρακάτω αλλά η κλινική τους κατάσταση και η πρόγνωσή τους είναι σημαντικά καλύτερες. Η παθολογία του μεσολόβιου ποικίλει και τα συμπτώματά της μπορούμε τα χωρίσουμε σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

1. στις ψυχικές διαταραχές,

2. στις γνωστικές και πραξικές δυσχέρειες και

3. στις δυσχέρειες ισορροπίας και κινητικότητας.

Παιδιά και έφηβοι με διαταραχές της δομής του μεσολοβίου παρουσιάζουν ποικίλα κλινικά ευρήματα, όπως υποτονία, δυσχέρεια στον συντονισμό των κινήσεων, διαταραχές όρασης και ακοής. Επίσης, χαρακτηρίζονται από έλλειψη αυτογνωσίας, δυσκολεύονται να χειριστούν τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, δεν αντιλαμβάνονται εύκολα τα συναισθήματα των γύρω τους και η προσωδία του λόγου τους είναι σχεδόν κατηργημένη. Η θεραπευτική παρέμβαση προϋποθέτει τη συνεργασία πολλών ειδικοτήτων και πρέπει να γίνεται όσο το δυνατόν πιο έγκαιρα, προκειμένου να αξιοποιηθεί κατά το μέγιστο η νευρωνική πλαστικότητα του εγκεφάλου. Η πρόγνωση και η εξέλιξη των ασθενών με διαταραχές της δομής του μεσολοβίου ποικίλλει και είναι απρόβλεπτη και μοναδική για κάθε ασθενή. Δυστυχώς, τα υπάρχοντα θεραπευτικά μέσα επιτρέπουν μόνο την παρηγορική αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και δεν προσφέρουν ριζική αποκατάσταση των βλαβών. Κάθε, πάντως, θεραπευτική παρέμβαση απαιτεί τη συνεργασία σε πολλαπλά επίπεδα ατόμων διαφόρων ειδικοτήτων, νευρολόγων, νευροχειρουργών, παιδιάτρων, ψυχιάτρων, γενετιστών, φυσιοθεραπευτών, λογοθεραπευτών και ειδικών εκπαιδευτών. Έρευνες έχουν δείξει ότι πάνω από το 60% των παιδιών με διαταραχές στο μεσολόβιο δέχονται κάποιου είδους θεραπευτική παρέμβαση (με συχνότερες τη λογοθεραπεία και τη φυσιοθεραπεία). Επίσης, η πολυπλοκότητα της κλινικής εικόνας αλλά και η συχνή παρουσία συνοδών διαταραχών του Κ.Ν.Σ. επιβάλλουν οι θεραπευτικές επιλογές να είναι εξειδικευμένες και προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες του εκάστοτε ασθενούς. Επιπλέον, αρκετές από τις κλινικές εκδηλώσεις δεν εμφανίζονται από τα πρώτα χρόνια ζωής αλλά αρχίζουν να γίνονται αντιληπτές σε μεγαλύτερη ηλικία, όταν αυξάνεται η πολυπλοκότητα των καταστάσεων στις οποίες καλείται ένα παιδί να αντεπεξέλθει. Στο μέλλον μένει να αποδειχθεί αν οι ερευνητικές προσπάθειες που γίνονται με τα πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα αποδώσουν καρπούς και έτσι αν οι επιστήμονες μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν τα stem cells για την αποκατάσταση των δομικών βλαβών του μεσολοβίου. Το σίγουρο, πάντως είναι ότι απαιτείται ακόμη πολλή έρευνα στον τομέα των παθήσεων του μεσολοβίου. Καταρχάς στον τομέα της γενετικής η χαρτογράφηση νέων γονιδίων και ο προσδιορισμός της λειτουργίας τους θα μας αποκαλύψει περισσότερα για τους μηχανισμούς διάπλασης του μεσολοβίου και θα ερμηνεύσει ορισμένες ανεξήγητες περιπτώσεις αγενεσίας του.