Το οστό των Ίνκα (ή διαμεσοβρεγματικό/διαϊνιακό οστό) είναι μια σπάνια ανατομική παραλλαγή του ανθρώπινου κρανίου, κατά την οποία ένα τμήμα του ινιακού οστού παραμένει διαχωρισμένο από το υπόλοιπο κρανίο. Κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη, τα οστά του κρανίου ενώνονται μεταξύ τους. Το οστό των Ίνκα προκύπτει όταν τα ανώτερα κέντρα οστέωσης του ινιακού οστού αποτυγχάνουν να ενσωματωθούν με το υπόλοιπο οστό, αφήνοντας έτσι ένα μόνιμο, ανεξάρτητο «νησίδιο» οστού. Το οστό αυτό βρίσκεται ακριβώς επάνω από το ινιακό οστό και ανάμεσα και κάτω από τα δύο βρεγματικά οστά. Μπορεί να εμφανιστεί ως ένα ενιαίο τριγωνικό οστό, ή χωρισμένο σε δύο (διμερές) ή και τρία (τριμερές) μικρότερα κομμάτια. Ονομάστηκε "οστό των Ίνκα" επειδή εντοπίστηκε αρχικά σε αρχαία κρανία από τον πολιτισμό των Ίνκα. Το οστό των Ίνκα αναφέρεται στην ιατρική βιβλιογραφία και ως «οστάριο του Γκαίτε» (Goethe's ossicle ή Goetheanum). Η ονομασία αυτή οφείλεται στον σπουδαίο Γερμανό ποιητή, φιλόσοφο και δραματουργό Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (Johann Wolfgang von Goethe), ο οποίος, εκτός από τη λογοτεχνία, είχε πάθος με τις φυσικές επιστήμες και τη συγκριτική ανατομία. Αν και η πραγματική, μεγάλη ανατομική ανακάλυψη του Γκαίτε το 1784 ήταν το ενδιάμεσο γναθιαίο οστό (intermaxillary bone ή premaxilla) στον άνθρωπο. Στην πορεία των χρόνων, παλαιότεροι ανατόμοι (όπως ο Robert Wiedersheim το 1893) μετέφεραν τιμητικά τον όρο "Goetheanum" ή "Goethe's ossicle" και στο μεσοβρεγματικό/ινιακό οστάριο (οστό των Ίνκα), καθώς η φύση του ως «ξεχωριστό οστό που απέτυχε να ενσωματωθεί» ταίριαζε απόλυτα με τις μελέτες του Γκαίτε γύρω από την εμβρυολογία και την συνοστέωση.
Αν και εμφανίζεται σε ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, η συχνότητά του διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον πληθυσμό. Παρουσιάζει τα υψηλότερα ποσοστά σε γηγενείς πληθυσμούς της Νότιας Αμερικής. Εμφανίζεται με σχετική συχνότητα σε ορισμένες περιοχές της Ασίας (π.χ. Νεπάλ, Θιβέτ) και της Υποσαχάριας Αφρικής. Στην Ευρώπη και τη δυτική Ασία, η παρουσία του είναι εξαιρετικά σπάνια (συνήθως κάτω από 1-2%).
Η ύπαρξη του οστού των Ίνκα είναι μια ακίνδυνη παραλλαγή και δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα ή νευρολογικό πρόβλημα. Είναι εξαιρετικά σημαντικό για τους ακτινολόγους και νευροχειρουργούς να γνωρίζουν την ύπαρξή του, καθώς στις ακτινογραφίες ή τις αξονικές τομογραφίες μπορεί να μπερδευτεί με κάταγμα του κρανίου.
Έχει όμως μεγάλη σημασία η αναγνώριση της ύπαρξής του σε περιπτώσεις χειρουργικών επεμβάσεων οπίσθιου κρανιακού βόθρου (όπως για αφαίρεση όγκων της παρεγκεφαλίδας, αποσυμπίεση Chiari κ.α.).
Ο οπίσθιος βόθρος είναι ένας πολύ περιορισμένος χώρος που περιέχει ζωτικά όργανα (Στέλεχος, παρεγκεφαλίδα) και μεγάλες φλέβες. Η ύπαρξη αυτής της οστικής παραλλαγής επηρεάζει άμεσα τη χειρουργική στρατηγική για τους εξής λόγους:
1. Κίνδυνος τραυματισμού των Φλεβωδών Κόλπων (Venous Sinuses).
Το οστό των Ίνκα συνορεύει άμεσα με τους εγκάρσιους (transverse) και τον οβελιαίο (sagittal) φλεβώδη κόλπο και την συμβολή αυτών στον Λινό του Ηροφίλου. Οι γραμμές (ραφές) που διαχωρίζουν το οστό των Ίνκα από το υπόλοιπο κρανίο συχνά φιλοξενούν παρεκκλίνοντα αιμοφόρα αγγεία ή συνδέονται με στενές προσφύσεις της σκληράς μήνιγγας (της μεμβράνης που προστατεύει τον εγκέφαλο). Κατά την εκτέλεση της κρανιοτομίας (αφαίρεσης του οστικού κρημνού), αν ο χειρουργός δεν γνωρίζει την ύπαρξη του οστού, μπορεί να προκαλέσει ακατάσχετη φλεβική αιμορραγία ή εμβολή αέρα.
2. Αστάθεια του οστικού κρημνού (Bone Flap).
Στις σύγχρονες επεμβάσεις προτιμάται η κρανιοτομία (το οστό αφαιρείται και επανατοποθετείται στο τέλος) αντί της κρανιεκτομής (μόνιμη αφαίρεση) για καλύτερο κοσμητικό αποτέλεσμα και λιγότερους πονοκεφάλους. Επειδή το οστό των Ίνκα είναι ουσιαστικά ένα «ελεύθερο» κομμάτι οστού με δικές του ραφές, αν ο νευροχειρουργός προσπαθήσει να κόψει και να ανασηκώσει το οστό του οπίσθιου βόθρου, αυτό μπορεί να κατακερματιστεί σε πολλά κομμάτια. Αυτό δυσκολεύει την ασφαλή επανατοποθέτηση και σταθεροποίησή του με λάμες και βίδες στο τέλος του χειρουργείου.
3. Λανθασμένη αναγνώριση οδηγών σημείων (Anatomical Landmarks).
Οι νευροχειρουργοί βασίζονται σε συγκεκριμένα εξωτερικά οστικά σημεία του κρανίου (όπως το ινιακό όγκωμα ή η λαμδοειδής ραφή) για να υπολογίσουν με ακρίβεια πού βρίσκονται οι εσωτερικές δομές του εγκεφάλου. Το οστό των Ίνκα αλλοιώνει την τυπική ανατομία της περιοχής. Αν ο χειρουργός βασιστεί τυφλά στα κλασικά ορόσημα, κινδυνεύει να κάνει τη διάνοιξη σε λάθος σημείο (π.χ. πολύ ψηλά, μπαίνοντας στον υπερσκηνίδιο χώρο αντί για τον οπίσθιο βόθρο ή ακόμη χειρότερα ανοίγοντας τους φλεβώδεις κόλπους).
4. Επιπλοκές στη σύγκλιση (διαρροή Εγκεφαλονωτιαίου Υγρού).
Ο οπίσθιος βόθρος είναι επιρρεπής σε διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού (CSF leak) μετά το χειρουργείο. Η παρουσία πολλαπλών «ανώμαλων» ραφών γύρω από το οστό των Ίνκα μπορεί να εμποδίσει τη στεγανή σύγκλιση των μυών και των ιστών του αυχένα πάνω στο κρανίο, αυξάνοντας τον κίνδυνο δημιουργίας ψευδομηνιγγοκήλης.
Για την αποφυγή εκπλήξεων, ο προεγχειρητικός έλεγχος με τρισδιάστατη αξονική τομογραφία (3D-CT) του κρανίου είναι απαραίτητος. Επιτρέπει στον νευροχειρουργό να χαρτογραφήσει με ακρίβεια τα όρια του οστού των Ίνκα και να σχεδιάσει την τομή με απόλυτη ασφάλεια.
