Το κεφαλαιμάτωμα (cephalohematoma) είναι η συγκέντρωση αίματος κάτω από το περιόστεο, δηλαδή τη μεμβράνη που καλύπτει εξωτερικά τα οστά του κρανίου. Αν και η πάθηση είναι ευρύτερα γνωστή ως νεογνική κάκωση, μπορεί να εμφανιστεί σε άτομα οποιασδήποτε ηλικιακής ομάδας κατόπιν σοβαρού τραυματισμού. Το βασικότερο χαρακτηριστικό του είναι ότι το αίμα περιορίζεται αυστηρά έξω από το οστό του κρανίου, πράγμα που σημαίνει ότι η ίδια η συλλογή δεν ασκεί πίεση στον εγκέφαλο.
1. Νεογνικό Κεφαλαιμάτωμα (Στα βρέφη).
Στα νεογνά, το κεφαλαιμάτωμα αποτελεί μια συχνή και, κατά κανόνα, καλοήθη επιπλοκή του τοκετού. Εμφανίζεται περίπου στο 1% με 2% των φυσιολογικών γεννήσεων.
Αίτια και Μηχανισμός:
Προκαλείται από τη μηχανική πίεση και τις δυνάμεις τριβής που ασκούνται στο κεφάλι του εμβρύου κατά τη δίοδό του από το κανάλι του τοκετού. Οι δυνάμεις αυτές προκαλούν ρήξη στα μικρά αιμοφόρα αγγεία που τρέφουν το οστό κάτω από το περιόστεο.
Οι βασικότεροι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:
Υποβοηθούμενος τοκετός: Η χρήση εμβρυουλκίας (λαβίδων) ή βεντούζας αυξάνει κατακόρυφα την πιθανότητα εμφάνισης.
Παρατεταμένο στάδιο εξώθησης: Όταν η κεφαλή πιέζεται για πολλή ώρα στα οστά της πυέλου της μητέρας.
Μακροσωμία: Μωρά με μεγάλο βάρος γέννησης.
Κλινική Εικόνα:
Καθυστερημένη Εμφάνιση: Το πρήξιμο σπάνια είναι ορατό αμέσως μετά τη γέννηση. Συνήθως αναπτύσσεται σταδιακά εντός 24 έως 72 ωρών.
Περιορισμός από τις Ραφές: Το περιόστεο είναι σταθερά προσφυόμενο στις άκρες (ραφές) κάθε οστού του κρανίου. Επομένως, το κεφαλαιμάτωμα δεν ξεπερνά ποτέ τις κρανιακές ραφές και εντοπίζεται πάνω από ένα συγκεκριμένο οστό (συνήθως το βρεγματικό).
Σταδιακή Σκληρυνση: Αρχικά η ψηλάφηση δείχνει μια μαλακή, κλυδάζουσα μάζα. Μετά από 2-3 εβδομάδες, η περιφέρεια αρχίζει να ασβεστοποιείται και να σκληραίνει, δίνοντας την ψευδαίσθηση «κρατήρα» ή κατάγματος.
2. Κεφαλαιμάτωμα σε Παιδιά και Ενήλικες.
Σε μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες, η ανατομική θέση της αιμορραγίας είναι ίδια, όμως το υπόβαθρο, η διάγνωση και η σοβαρότητα της κατάστασης διαφέρουν ριζικά.
Αίτια και Κίνδυνοι.
Στους ενήλικες, το κεφαλαιμάτωμα δεν αποτελεί αυτόματη διαδικασία αλλά είναι αποτέλεσμα κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης.
Τροχαία ατυχήματα, πτώσεις από ύψος, εργατικά ατυχήματα ή βίαια χτυπήματα κατά τη διάρκεια αθλημάτων.
Νευροχειρουργικές επεμβάσεις (ως σπάνια μετεγχειρητική επιπλοκή μετά από μια κρανιοτομή).
Επειδή το κρανίο του ενήλικα είναι πλήρως σχηματισμένο και εξαιρετικά σκληρό, η δύναμη που απαιτείται για να αποκολληθεί το περιόστεο και να προκληθεί κεφαλαιμάτωμα είναι πολύ μεγάλη. Για τον λόγο αυτό, στους ενήλικες υπάρχει υψηλότατο ποσοστό συνύπαρξης κατάγματος του κρανίου ή ενδοκράνιας αιμορραγίας (π.χ. υποσκληρίδιο ή επισκληρίδιο αιμάτωμα).
Συμπτωματολογία στους Ενήλικες.
Σε αντίθεση με τα νεογνά, στους ενήλικες η κλινική εικόνα περιλαμβάνει:
Έντονο τοπικό πόνο και ευαισθησία στην ψηλάφηση.
Κεφαλαλγία (πονοκέφαλο) και ζάλη.
Εκχυμώσεις (μώλωπες) στο τριχωτό της κεφαλής.
Διάγνωση και Διαφορική Διάγνωση.
Η διαγνωστική προσέγγιση εξαρτάται άμεσα από την ηλικία του ασθενούς.
Στα Βρέφη: Η διάγνωση είναι κλινική (με απλή ψηλάφηση και εξέταση από τον παιδίατρο). Πρέπει να διαφοροποιείται από την προκεφαλή (caput succedaneum), η οποία είναι απλό οίδημα (υγρό) των μαλακών μορίων, εμφανίζεται αμέσως στη γέννηση και ξεπερνά ελεύθερα τις κρανιακές ραφές.
Στους Ενήλικες: Η κλινική εξέταση δεν επαρκεί. Είναι υποχρεωτική η διενέργεια Αξονικής Τομογραφίας (CT) ή Μαγνητικής Τομογραφίας (MRI) κεφαλής προκειμένου να αποκλειστεί η ύπαρξη εσωτερικής εγκεφαλικής βλάβης ή κατάγματος.
Θεραπευτική Προσέγγιση και Αντιμετώπιση.
Συντηρητική Αντιμετώπιση (Κατ' εξοχήν): Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων (ειδικά στα βρέφη και στα μικρά αιματώματα ενηλίκων), η θεραπεία συνίσταται σε απλή παρακολούθηση. Το σώμα απορροφά το παγιδευμένο αίμα φυσικά μέσα σε διάστημα 3 εβδομάδων έως 4 μηνών.
Απαγόρευση Παρακέντησης: Η εισαγωγή βελόνας για την αναρρόχηση του αίματος απαγορεύεται αυστηρά σε όλες τις ηλικίες. Η διαδικασία αυτή αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο εισαγωγής μικροβίων, μετατρέποντας μια κλειστή, στείρα συλλογή σε σοβαρή μόλυνση (οστεομυελίτιδα του κρανίου).
Χειρουργική Παρέμβαση: Εφαρμόζεται σπάνια και κυρίως σε ενήλικες. Ενδείκνυται εάν το αιμάτωμα είναι εξαιρετικά μεγάλο, εάν επιμολυνθεί, ή εάν οδηγήσει σε χρόνιο ασβεστοποιημένο κεφαλαιμάτωμα, το οποίο προκαλεί μόνιμη παραμόρφωση του κρανίου και απαιτεί νευροχειρουργική αποκατάσταση (κρανιοπλαστική).
