Η ιππουριδική συνδρομή είναι μια σπάνια αλλά σοβαρή διαταραχή της ιππουρίδας και, στις περισσότερες περιπτώσεις, συνιστά επείγον ιατρικό περιστατικό, ενώ χρήζει άμεσης επεμβατικής αντιμετώπισης. Η ιππουρίδα αποτελεί το σύνολο των οσφυϊκών και ιερών νευρικών ριζών οι οποίες εκφύονται από το τελικό τμήμα του νωτιαίου μυελού. Αυτές οι ρίζες ακολουθούν την ίδια πορεία, η μία δίπλα στην άλλη, εντός του νωτιαίου μυελού, συνθέτοντας ένα σχήμα που μοιάζει με αλογοουρά (εξ ου και η ονομασία ιππουρίδα). Οι νευρικές ρίζες που απαρτίζουν την ιππουρίδα είναι υπεύθυνες για την αισθητική και κινητική νεύρωση των κάτω άκρων, του περινέου, καθώς και για τη φυσιολογική λειτουργία των σφιγκτήρων του ορθού και της κύστης.
Η ιππουριδική συνδρομή εμφανίζεται κυρίως στην ενήλικη ζωή. Ωστόσο μπορεί να παρουσιαστεί και στην παιδική ηλικία σε περιπτώσεις όπου υπάρχει κάποια συγγενής ανωμαλία ή τραυματισμός της σπονδυλικής στήλης.
Τα συχνότερα αίτια που οδηγούν στην ιππουριδική συνδρομή είναι:
- Δισκοκήλη, η πιο κοινή αιτία, ειδικά στο Ο4/5 και Ο5/Ι1
- Σπονδυλική στένωση.
- Σπονδυλολίσθηση.
- Αιμορραγία σε κύστη Tarlov.
-τόσο η οξεία όσο και η χρόνια μορφή μπορεί να παρατηρηθεί στη αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα (2η-5η δεκαετία ζωής, μέσος όρος 35 ετών).
- Λοιμώδη αίτια: αραχνοειδίτιδα, επισκληρίδιο απόστημα, φυματίωση (Pott disease).
- Όγκοι: μυξοθηλώδες επενδύμωμα, νευρινώμα, σπονδυλικό μηνιγγίωμα, λέμφωμα, σπονδυλικές μεταστάσεις, λεπτομηνιγγική καρκινωμάτωση.
- Επιπλοκή της ραχιαίας αναισθησίας λόγω του αναισθητικού.
- Δισχιδής ράχη και σύνδρομο καθήλωσης τελικού νηματίου.
- Επιπλοκή στην οσφυϊκή μοίρα από σοβαρό τραυματισμό, όπως τροχαίο ατύχημα, πτώση, πυροβολισμό ή μαχαίρωμα.
- Αγγειακές βλάβες: διαχωρισμός αορτής, σπονδυλικές αγγειακές δυσπλασίες.
- Στους μισούς περίπου ασθενείς με σύνδρομο ιππουρίδας δεν βρίσκεται βλάβη στην μαγνητική τομογραφία. Η υπόθεση είναι ότι σε αυτές τις περιπτώσεις η αιτιολογία δεν είναι ανατομική αλλά λειτουργική και υπάρχει συσχέτιση με ψυχοσωματικά συμπτώματα.
Η κλινική εικόνα του Συνδρόμου εκδηλώνεται με:
α) Πάρεση (ή παράλυση) περιφερικού τύπου και των δύο κάτω άκρων με συνοδό κατάργηση των τενόντιων αντανακλαστικών και ριζιτική κατανομή η οποία μπορεί να είναι σχετικά ασύμμετρη, δηλαδή το ένα κάτω άκρο να εμφανίζει πάρεση κατανομής, κυρίως, Ο5 και το άλλο κάτω άκρο πάρεση κατανομής, κυρίως, Ι1.
β) Διαταραχή της αισθητικότητας, επιπολής και εν τω βάθει και στα δύο κάτω άκρα και σε πολλαπλά οσφυϊκά ή/και ιερά δερμοτόμια. Στην περίπτωση πλήξης της ιππουρίδας στο κατώτερο τμήμα της, π.χ. στο ύψος των κατώτερων οσφυϊκών σπονδύλων (κάτωθεν του Ο3 και του Ο4), οι διαταραχές της αισθητικότητας εμφανίζονται δίκην περισκελίδας ιππέα.
γ) Πάρα πολύ έντονο άλγος ριζιτικής κατανομής στα κάτω άκρα σε συνδυασμό με ισχυρό άλγος στην περιοχή της ουροδόχου κύστης που επιτείνεται πάρα πολύ με το βήχα ή το φτέρνισμα.
δ) Μη αίσθηση της πλήρωσης της ουροδόχου κύστης και αδυναμία της αυτόματης εκούσιας ούρησης (και αφόδευσης).
ε) Σεξουαλική δυσλειτουργία.
Η νοσηρότητα και η θνητότητα στο σύνδρομο ιππουρίδας εξαρτώνται από το υποκείμενο νόσημα και η πρόγνωση είναι καλύτερη αν η κατάλληλη αντιμετώπιση γίνει νωρίς. Σε ορισμένους ασθενείς πρέπει να γίνει χειρουργική αποσυμπίεση αμέσως ενώ σε άλλους μπορούμε να περιμένουμε. Αν η θεραπεία καθυστερήσει η μυϊκή αδυναμία, η ακράτεια, η στυτική δυσλειτουργία και οι διαταραχές αισθητικότητας μπορεί να παραμείνουν. Οι ασθενείς με αμφωτερόπλευρη ισχιαλγία έχουν χειρότερη πρόγνωση από αυτούς με μονόπλευρη. Οι ασθενείς με πλήρη αναισθησία στην περιοχή του περινέου είναι πιο πιθανό να έχουν μόνιμη παράλυση της ουροδόχου κύστης.
Καλό εργαλείο πρόβλεψης είναι η κλίμακα βλάβης της Αμερικανικής εταιρίας τραύματος σπονδυλικής στήλης:
ASIA A: Το 90% των ασθενών παραμένει ανίκανο για λειτουργική κίνηση (60 μέτρα βάδισμα)
ASIA B: Το 72% των ασθενών παραμένει ανίκανο για λειτουργική κίνηση
ASIA C/D: Το 13% των ασθενών παραμένει ανίκανο για λειτουργική κίνηση ένα χρόνο μετά την κάκωση.
Η διαδικασία για τη διαφοροδιάγνωση της ιππουριδικής συνδρομής τελείται από εξειδικευμένη ομάδα ιατρών (Νευροχειρουργό, Ακτινολόγο, Παθολόγο) και βασίζεται στα εξής:
-στο ιατρικό ιστορικό όπου θα αναζητηθεί η συμπτωματολογία, η γενική υγεία, καθώς και οι καθημερινές δραστηριότητες του ασθενούς
-στην κλινική εξέταση κατά την οποία θα αξιολογηθούν η δύναμη, τα αντανακλαστικά, η ισορροπία, η αισθητικότητα και η κίνηση του ασθενούς
-στην Μαγνητική Τομο γραφία η οποία και αποτελεί την εξέταση εκλογής.
Σπάνια και αναλόγως της υποκείμενης πάθησης θα χρειαστούν εξειδικευμένες εξετάσεις όπως η Αξονική Μυελογραφία, η Αγγειογραφία, η οσφυονωτιαία παρακέντηση.
Το σύνδρομο θεωρείται διαγνωστικά επείγον περιστατικό, και συχνά απαιτεί άμεση νευροχειρουργική επέμβαση αν και υπάρχει κάποια συζήτηση σχετικά με το χρονοδιάγραμμα της χειρουργικής επέμβασης, η οποία εξαρτάται επίσης από το αν η παθολογία είναι οξεία ή χρόνια. Η χειρουργική αποσυμπίεση μέσα σε 24 ώρες φαίνεται να έχει το καλύτερο αποτέλεσμα και αποσκοπεί στην αποσυμπίεση των νευρικών δομών που πιέζονται και αποτελεί μια επείγουσα χειρουργική κατάσταση με την έννοια ότι η πίεση των νευρικών ριζών για πάνω από κάποιο χρονικό όριο μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη νευρολογική βλάβη. Στόχος είναι να απελευθερωθούν οι συμπιεσμένες νευρικές ρίζες και να τους δοθεί η καλύτερη πιθανότητα ανάκαμψης. Αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, η ιππουριδική συνδρομή μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη παράλυση και ακράτεια. Μετά την επιτυχή αποσυμπίεση των ριζών που είχαν πληγεί, πρέπει να αρχίσει η αποκατάσταση υπό την καθοδήγηση εξειδικευμένου φυσικοθεραπευτή. Μέσα από εξειδικευμένες ασκήσεις και τεχνικές, ο φυσικοθεραπευτής θα βοηθήσει τον ασθενή να:
- βελτιώσει τον έλεγχο και τη λειτουργία της ουροδόχου κύστης και του εντέρου.
- αποκτήσει τη μυϊκή ισχύ στους μυς που είχαν επηρεαστεί από την πίεση των ριζών.
- βελτιώσει το εύρος κίνησης των αρθρώσεων στα κάτω άκρα και τη σπονδυλική στήλη.
- βελτιώσει την ικανότητα στήριξης και βάδισης.
- βελτιώσει την ικανότητα του ασθενούς να προστατεύει τη σπονδυλική του στήλη από μελλοντικές υποτροπές.
Το πρόγραμμα της αποκατάστασης μπορεί να διαρκέσει από εβδομάδες έως 1-2 χρόνια (ίσως και περισσότερα αν γίνει καθυστερημένη αντιμετώπιση). Από κει και πέρα μειώνονται οι πιθανότητες βελτίωσης. Ο παράγοντας που καθορίζει την έκβαση του προβλήματος είναι η χρονιότητα του προβλήματος και το μέγεθος της βλάβης που έχουν υποστεί οι νευρικές ρίζες από τη συμπίεση που έχουν υποστεί. Γενικότερα, είναι αποδεκτό ότι όσο ταχύτερα από την έναρξη των συμπτωμάτων χειρουργηθεί ο ασθενής τόσο καλύτερα θα είναι τα αποτελέσματα (100% αποκατάσταση της ουροδόχου κύστης αν η επέμβαση γίνει εντός 48 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων). Αν η χειρουργική αποκατάσταση γίνει μετά τις 48 ώρες αυξάνονται οι πιθανότητες για μόνιμες βλάβες στην ουροδόχο κύστη και το έντερο, μεγαλύτερης ανικανότητας βάδισης (μέχρι και παραπληγίας), απώλειας της σεξουαλικής ικανότητας και μόνιμου πόνου.
